Posjeta eksperata CPT-a Bosni i Hercegovini 2024. godine rezultirala je poražavajućim zaključcima o stanju ljudskih prava unutar policijskog sistema. Umjesto modernih istražnih metoda.
Izvještaj opisuje srednjovjekovne prakse zlostavljanja koje se koriste radi iznuđivanja priznanja ili zastrašivanja. Posebno zabrinjava činjenica da su ovi slučajevi prebijanja i ponižavanja bili poznati određenim nivoima vlasti, ali su vješto sklanjani od očiju javnosti, čime se direktno krše evropske konvencije koje je BiH obavezna poštovati.
Kada su članovi Komiteta za prevenciju mučenja (CPT) 2024. godine ušli u pritvorske objekte širom Bosne i Hercegovine, zatekli su realnost koja odudara od službenih izvještaja o napretku. Svjedočanstva o brutalnim prebijanjima, psihičkom maltretiranju i nehumanim uslovima boravka čine okosnicu najnovijeg izvještaja Savjeta Evrope.
Dokument detaljno opisuje kako policijski pritvor za mnoge građane postaje zona bezakonja, gdje se osnovna ljudska prava suspenduju, a fizička sila postaje primarni alat “pravde”.
U izvještaju, koji je objavljen danas, navedeni su konkretni primjeri mučenja i zlostavljanja, a za objavljivanje nakon posjete bilo je potrebno dvije godine jer je u međuvremenu sastavljen izvještaj, a sačekalo se i izjašnjavanje navedenih institucija u BiH, čiji odgovori su takođe objavljeni zajedno sa izvještajem.
“Uprkos činjenici da je većina osoba koje je delegacija CPT-a intervjuisala tokom posjete izjavila da su tokom policijskog zadržavanja bile korektno tretirane od strane policijskih službenika (posebno Državne agencije za istrage i zaštitu – SIPA), CPT je ponovo zaprimio brojne navode o fizičkom zlostavljanju lišenih slobode od strane policijskih službenika u oba entiteta.
Ovi navodi su se prvenstveno odnosili na šamare, udarce rukama i nogama, udarce policijskim palicama, kao i udarce kundakom pištolja ili automatske puške po različitim dijelovima tijela. Navedeno zlostavljanje su uglavnom počinili pripadnici specijalnih interventnih jedinica, poput Specijalne interventne policije Kantona Sarajevo i Tuzlanskog kantona, Žandarmerije i Specijalne antiterorističke jedinice Policije Republike Srpske (SAJ), a u manjoj mjeri kriminalistički inspektori i uniformisani policijski službenici Federalne policije, Policije Kantona Sarajevo i Policije Republike Srpske, očigledno s ciljem prisiljavanja osumnjičenih da priznaju određena krivična djela ili da pruže informacije”, navedeno je u ovom dokumentu.
Dalje se ističe da CPT zaključuje da su osobe lišene slobode od strane policije izložene riziku od fizičkog zlostavljanja i teških tjelesnih povreda, naročito one koje su uhapšene tokom akcija protiv narkotika i drugih oblika organizovanog kriminala.
U izvještaju su dati detaljni opisi više slučajeva policijskog zlostavljanja, uz navođenje konkretnih obrazaca postupanja, uključujući prekomjerno i dugotrajno vezivanje lisicama.
“Ministarstva unutrašnjih poslova na entitetskom i kantonalnom nivou trebalo bi da upute jasnu poruku nulte tolerancije prema mučenju i zlostavljanju lišenih slobode, osiguraju ciljanu obuku iz tehnika manuelne kontrole, naročito za pripadnike specijalnih interventnih jedinica, uvedu audio-vizuelno snimanje svih policijskih ispitivanja, te bolje urede upotrebu sile i nezavisnu procjenu njene proporcionalnosti”, naglašeno je.
Iste nepravilnosti zabilježene i ranije
Posebno je porazno što se u izvještaju konstatuje da je ovo praksa koja je primijećena i tokom prethodnih posjeta te da se malo toga promijenilo nabolje.
U dokumentu koji je priložen uz izvještaj, u kojem su navedeni odgovori vlasti BiH, priznaje se da problemi postoje, ali se negira obim navoda koji se nalaze u izvještaju.
Entitetska i kantonalna ministarstva unutrašnjih poslova, za koje je navedeno najviše primjera zlostavljanja u izvještaju, tvrde da je sila korištena isključivo radi savladavanja otpora i u skladu s internim procedurama.
Povrede na koje se pritvorene osobe pozivaju često se objašnjavaju kao površne ili slučajne, navodno nastale usljed okoline, kretanja samih privedenih ili okolnosti hapšenja. Vlasti pritom redovno ističu da pritvorene osobe nisu tražile ljekarsku pomoć ili da ljekarski pregledi nisu potvrdili teže povrede.
